Başkan ve parlamento uyumlu hareket edebilecek mi?
Başkanlık sistemi temsili rejim türlerinden biridir. Bu sistemde yürütme devlet başkanı ve onun oluşturacağı kabineye, yasama ise meclis’e aittir ve güçler bölüşülmüştür.
29 Ocak 2016 - 23:49:25
 

Yıllardır ülkemizde başkanlık sistemine geçilsin mi, geçilmesin mi ya da yarı başkanlık olsun mu tartışmaları yapılıyor.

Bu tartışmalar Recep Tayyip Erdoğan'ın Cumhurbaşkanı olması ile daha da alevlendi.

Halk arasında Cumhurbaşkanı'nın yetkilerinin sembolik olduğu gibi bir yanılgı var.

Türkiye'de devlet başkanının yetkileri olması gerekenden (parlamenter sisteme göre) çok daha geniştir.

Aslında adına bir tek "başkanlık sistemi" dememişiz ama anayasada başkanlık sistemini kurmuşuz bile.

Ayrıca bu ülkede işlemekte olan bir de güçlü başbakanlık sistemi var.

Burhan Kuzu’nun doksanlı yıllarda, "300 milletvekili çıkaran adamı durdurmak neredeyse imkânsız” sözlerini bu minvalde değerlendirmek gerekiyor.

Anayasanın 104. maddede Cumhurbaşkanına bu anlamda geniş yetkiler vermiştir.

Bugüne kadarki Cumhurbaşkanları, anayasanın kendilerine verdiği yetkileri tam olarak kullanmadı.

İcranın başı başbakandır, seçilerek gelmiştir, yetki de ondadır diyerek yetkilerini kullanmaktan gönüllü olarak feragat etmişlerdir.

Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan daha seçilmeden kendisinin çok farklı bir Cumhurbaşkanı olacağını ve anayasanın tanıdığı tüm yetkileri kullanacağını seçimlerden önce deklare etmiştir.

Peki, durum böyle olduğu halde neden Sayın Erdoğan başkanlık sisteminde ısrar etmekte?

Bana kalırsa Erdoğan bu sistemi kendisi sonrası dönem için istemekte.

Erdoğan, Türkiye’nin gelişmesi için başkanlık sisteminin daha doğru olacağına inanıyor.

 

Gelelim Başkanlık Sistemine…

Başkanlık sistemi temsili rejim türlerinden biridir.

Bu sistemde yürütme devlet başkanı ve onun oluşturacağı kabineye, yasama ise meclis’e aittir ve güçler bölüşülmüştür.

Başkan halk tarafından seçildiği için güvenoyu alması gerekmez ve meclis tarafından düşürülemez.

Bu rejim anayasal planda kuvvetlerin bağımsızlığına dayanmaktadır.

Temelde kuvvetlerin eşitlik koşulu gerekmektedir.

Elbette bu sadece hukuki bir eşitliktir.

Siyasi açıdan yürütmenin yasamaya üstünlüğüne yol açar.

Yargı bağımsızlığı tüm demokratik rejimlerde ortak bir ilkedir.

Başkanlık sisteminde ise, yasama ve yürütme arasındaki ayrım da sertleştirilir.

Bu kuvvetler ayrılığı meselesi sert bir biçimde uygulanmazsa, bu işin sonu diktatörlüktür.

Ancak; Başkanlık sistemi, eğer gereğine uygun şekilde yapılırsa kuvvetler ayrılığını güçlendirecektir.

 

Karşılaştırmalı politika uzmanı Juan Linz‘e göre iki sistem arasındaki bir diğer önemli fark; başkanlık sisteminde başkan’ın görev süresi boyunca yerini istediği sürece koruyabilmesine olanak veren düzenlemelerdir.

Oysa parlamenter sistemde mecliste hükümetin ve başbakan’ın düşürülmesi olasıdır.

 

Amerikalılar Avrupa'daki merkeziyetçi mutlak monarşinin sonucunun güç toplanması ve zorbalığın yaratılması olduğunu düşünüp, yeni bir sistem arayışına gitmiştir.

Öngördükleri şu olmuştur; kuvvetler ayrılığı sayesinde bir kişi ve ya grubun bütün devlet yetkilerini elinde toplamasını önlemektir.

Amerikan anayasasının fikir babalarından Thomas Jefferson'un bu konuya dair şunları söyledikleri bilinir:

"Bizim uğrunda mücadele ettiğimiz hükümet seçimli bir despotizm olmayıp, bir yandan özgürlük ilkelerine dayanan ama aynı zamanda güçlerin farklı organlar arasında bölünmesini ve dengelenmesini gerektiren bir hükümet idi; öyle ki, diğerleri tarafından fiilen dengelenip kısıtlanmadan, hiçbir güç kendi hukuki sınırlarını aşamamalıdır."

Amerika dışında bu sistemi kusursuz uygulayan ülke görülmemiştir.

Bu sistemin tam olarak uygulanabilmesi için demokrasi kültürünün ve uzlaşı kültürünün oturmuş olması gerekiyor.

 

Mesela bir kaç örnek vermek gerekirse;

Ulusal çıkarlar söz konusu olduğunda birbiri ile uzlaşacak kurumlar var mı?

Yargı organları siyasal süreci kilitleyecek bir noktadan uzak mı?

Başkan ve parlamento uyumlu hareket edebilecek mi?

 

Kabul edelim veya etmeyelim, bu sistem doğru işletilmediğinde çok çabuk rejim krizine yol açabilecek bir sistem.

Oysa ki, Osmanlı'nın son dönemi ile birlikte parlamenter sistemde 100 yıllık bir tecrübemiz var.

Bu yüzyıllık tecrübeyi bir kenara bırakıp bilmediğimiz sisteme adım atmak insanların çoğunu tedirgin etmekte.

Başkanlık sistemiyle sağlıklı bir demokrasi kurabilmeyi başaran bir tek ülke ABD’dir.

 

Neticede bu meselenin yeterince tartışılmasında fayda var.

Başkanlık sisteminin bu ülke için “amentü” niteliğinde olduğunu söyleyenlere de veya bir felaket olduğunu söyleyenlere de kulak tıkamak gerekiyor öncelikle.

Sırf Tayyip Erdoğan istedi diye ret eden veya sırf Tayyip Erdoğan istedi diye kabul eden bir kitleden bağımsız şekilde en ince ayrıntısına kadar tartışılması gerekiyor.

Mesela;

İki meclisli bir sistemde başkanlık sistemi nasıl işler?

Kabinenin meclis dışından kişilerle oluşması faydalı veya zararlı olabilir mi?

Kuvvetler ayrılığı meselesi, yürütmenin denetlenmesi, seçim sistemine dair neler biliyoruz?

Söylediğimiz gibi, başkanlık sistemi bu ülkede enine boyuna tartışılmalı.

Ancak bir şeye dikkat edilmeli.

Türkiye’de sistem başkanlık sistemi kuracağız diyerek, federal devlet-federe devletler yapısına dönüştürülürse, bu, Türkiye Cumhuriyetinin parçalanması anlamına gelir.



Av. Özlem AĞCA

YORUM BIRAKIN
YORUMLAR  ( 0 Yorum )
Habere hiç yorum yapılmamış
BENZER HABERLER
37 hakim ve savcının mesleğe kabul kararı kaldırıldı
HSYK, 2012 yılında sınavla avukatlıktan hakim ve savcılığa geçen 37 kişinin mesleğe kabul kararını kaldırdı.
Yargıtay Birinci Başkanı Cirit oldu
Yargıtay Birinci Başkanlığına, 13. Ceza Dairesi Başkanı İsmail Rüştü Cirit seçildi.
Karısının sevgilisinden 50 bin TL tazminat kazandı!
Esenyurt'ta taksicilik apan Z.B 17 yıllık karısı tarafından aldatıldı. Yasak aşktan hamile kalan kadının, kocasının imzasını taklit ederek kürtaj yaptırdığı ortaya çıktı. Tüm bunları öğrenen koca; hastaneye, doktorlara, eşine, eşinin sevgilisine tazminat davası açtı. Aldatılan koca, karısının sevgilisinden 50 bin TL tazminat alacak
HDP'li vekil 6 yıl hapis cezasına çarptırıldı
HDP Van Milletvekili Lezgin Botan'a 6 yıl 3'er ay hapis cezası verildi.
Peker'in Rize'deki konuşmasına inceleme başlatıldı
Sedat Peker'in Rize'de düzenlenen mitingde yaptığı konuşma hakkında inceleme başlatıldı.
Fethullah Gülen hakkında 'kırmızı bülten' kararı
14 Aralık soruşturmasına ilişkin iddianameyi kabul eden İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, davada "1 numaralı şüpheli" olan Fethullah Gülen'in yokluğunda tutuklanması ve hakkında "kırmızı bülten" çıkarılması için Adalet Bakanlığı'na yazı yazılmasına karar verdi.
AVUSTURYA'DAN SIĞINMACILARA ASKERİ SET
KERRUBİ AÇLIK GREVİNE BAŞLADI
ABD'DEN KUZEY KORE AÇIKLAMASI
BM GENEL SEKRETERİ'NDEN KUZEY KORE AÇIKLAMASI
İNGİLİZ BAKANDAN 'TÜRKİYE' AÇIKLAMASI
TİLLERSON'DAN KİM JONG UN AÇIKLAMASI
VENEZUELA HALKI ABD'NİN 'ASKERİ MÜDAHALE' İMASINA TEPKİ GÖSTERDİ
TRUMP'TAN IRKÇILIK AÇIKLAMASI
İSRAİLLİ DERNEKTEN AL JAZEERA'NIN KAPATILMASINA TEPKİ
ÇİN'DEN BMGK'NIN YENİ KUZEY KORE KARARINA TEPKİ
DUTERTE: İNSAN HAKLARI MI? CANI CEHENNEME!
MISIR'DA BOMBALI SALDIRI